Bacakta uyuşma, bazen uzun süre aynı pozisyonda oturmak gibi basit bir nedenle birkaç dakika içinde ortaya çıkıp geçebilir. Ancak tekrarlayan, uzun süren veya giderek artan uyuşma; sinir kökü basısından periferik sinir hastalıklarına kadar farklı nedenlerle ilişkili olabilir.
Özellikle uyuşmaya belden kalçaya ve bacağa yayılan ağrı, karıncalanma, yanma veya kas gücü kaybı eşlik ediyorsa bel omurgasından çıkan sinirlerin etkilenmesi düşünülebilir. Bel fıtığında sinir kökü basısı bacakta ağrının yanı sıra uyuşma, karıncalanma ve güçsüzlüğe yol açabilir.
Ancak her bacak uyuşması bel fıtığından kaynaklanmaz. Uyuşmanın tek bacakta mı iki bacakta mı olduğu, hangi bölgede hissedildiği, yürümekle artıp artmadığı, pozisyonla değişip değişmediği ve güç kaybının eşlik edip etmediği nedeni anlamada önemli ipuçları verir.
Bacakta Uyuşma Nasıl Bir His Verir?
Hastalar “uyuşma” kelimesini farklı hisleri tarif etmek için kullanabilir.
Bacakta uyuşmayla birlikte:
- Karıncalanma
- İğnelenme
- Yanma
- Elektriklenme
- Hissizlik
- Dokunmayı daha az hissetme
- Bacağın bir bölümünü yabancı veya ağır hissetme
- Sıcak-soğuk duyusunda değişiklik
görülebilir.
Bunların tıbbi değerlendirmede aynı anlama gelmesi gerekmez. Örneğin bir hastanın “bacağım uyuşuyor” şeklinde tarif ettiği durum aslında sinir boyunca yayılan karıncalanma olabilirken, başka bir hastada gerçek bir duyu kaybı bulunabilir.
Bu nedenle muayenede yalnızca uyuşmanın bulunup bulunmadığı değil, duyunun gerçekten azalıp azalmadığı ve belirli bir sinir dağılımına uyup uymadığı da değerlendirilir.
Bacakta Uyuşma Neden Olur?
Bacakta uyuşmanın tek bir nedeni yoktur.
En sık düşünülen nedenler arasında:
- Bel fıtığına bağlı sinir kökü basısı
- Belde kanal daralması
- Periferik sinir sıkışmaları
- Siyatik siniri veya diğer sinirlerin etkilenmesi
- Diyabete bağlı periferik nöropati
- Bazı vitamin ve metabolizma bozuklukları
- Sinir yaralanmaları
- Dolaşım problemleri
- Daha nadiren omurilik veya merkezi sinir sistemini etkileyen hastalıklar
bulunur.
Bu nedenle yalnızca “bacağım uyuşuyor” şikâyeti üzerinden doğrudan bel fıtığı tanısı koymak doğru değildir.
Nedeni anlamak için uyuşmanın başlangıç şekli, dağılımı, süresi ve eşlik eden diğer belirtiler birlikte değerlendirilmelidir.
Bel Fıtığı Bacakta Uyuşma Yapar mı?
Evet. Bel fıtığı bacakta uyuşmaya neden olabilir.
Bel omurları arasındaki disklerden birinin fıtıklaşması sonucunda bacağa giden sinir köklerinden biri baskı altında kalabilir. Sinir kökü etkilendiğinde ağrı, yanma, karıncalanma, uyuşma ve bazı hastalarda kas gücü kaybı ortaya çıkabilir.
Bel fıtığına bağlı uyuşmada şikâyet çoğunlukla rastgele dağılmaz.
Uyuşma veya ağrı:
bel → kalça → uyluk veya baldır → ayak
doğrultusunda belirli bir sinir hattını takip edebilir.
Çoğu bel fıtığında bir taraftaki sinir kökü daha fazla etkilendiği için belirtiler genellikle tek bacakta görülür.
Bununla birlikte bacakta uyuşmanın hangi bölgeye yayıldığı bel fıtığının seviyesine dair yalnızca bir ipucudur. Kesin değerlendirme nörolojik muayene ve gerektiğinde görüntüleme bulguları birlikte ele alınarak yapılır.
Bel Ağrısı Olmadan Bacakta Uyuşma Olabilir mi?
Evet.
Bel kaynaklı bir sinir basısında mutlaka belirgin bel ağrısı bulunması gerekmez.
Bazı hastalarda temel şikâyet:
- Bacak ağrısı,
- Ayakta uyuşma,
- Bacakta karıncalanma,
- Yanma,
- Elektriklenme
olabilir.
Hatta akut sinir kökü basılarında bacağa yayılan şikâyetler bel ağrısından daha belirgin olabilir.
Bu nedenle “belim ağrımıyor, dolayısıyla bacağımdaki uyuşma belden olamaz” şeklinde kesin bir çıkarım yapmak doğru değildir.
Tek Bacakta Uyuşma Neden Olur?
Tek bacakta uyuşma, özellikle belirli bir hat boyunca yayılıyorsa sinir kökü veya periferik sinir etkilenmesini düşündürebilir.
Bel fıtığı bu nedenlerden biridir.
Örneğin beldeki bir sinir kökü tek tarafta sıkıştığında hastanın yalnızca sağ veya yalnızca sol bacağında:
- Uyuşma,
- Karıncalanma,
- Ağrı,
- Yanma,
- Güçsüzlük
görülebilir.
Siyatik olarak tanımlanan tabloda da belirtiler çoğunlukla vücudun bir tarafını etkiler.
Ancak tek taraflı bacak uyuşması yalnızca bel fıtığından kaynaklanmaz. Bacağın daha aşağı bölümündeki periferik sinirlerin sıkışması veya yaralanması da benzer yakınmalar oluşturabilir.
Burada uyuşmanın dağılımı önemlidir.
Belden veya kalçadan başlayıp aşağı doğru uzanan bir yakınma ile yalnızca ayağın veya bacağın sınırlı bir bölümündeki uyuşmanın nedenleri birbirinden farklı olabilir.
İki Bacakta Birden Uyuşma Neden Olur?
Her iki bacakta birden uyuşma olduğunda değerlendirme biraz daha geniş tutulmalıdır.
Olası nedenler arasında:
- Belde ileri kanal daralması
- Birden fazla sinir kökünün etkilenmesi
- Büyük ve merkezi yerleşimli disk fıtıkları
- Periferik nöropatiler
- Diyabete bağlı sinir hasarı
- Bazı metabolik ve nörolojik hastalıklar
bulunabilir.
Özellikle iki ayaktan başlayıp yukarı doğru benzer şekilde yayılan uyuşmalarda periferik nöropatiler de düşünülür.
Buna karşılık yürümekle ortaya çıkan, oturmakla veya öne eğilmekle azalan iki taraflı bacak uyuşması ve ağırlık hissi, belde spinal kanal darlığı açısından değerlendirilmelidir. Lomber spinal stenozda bacaklarda uyuşma, güçsüzlük veya ağrı görülebilir ve belirtiler yürüme sırasında belirginleşebilir.
Ayakta Uyuşma Neden Olur?
Bazı hastalarda şikâyet tüm bacakta değil, yalnızca:
- Ayak tabanında,
- Ayağın üst kısmında,
- Topukta,
- Başparmak çevresinde,
- Küçük parmak tarafında
hissedilir.
Ayaktaki uyuşma bel omurgasındaki sinir kökü basısıyla ilişkili olabileceği gibi ayağa ve bacağa uzanan periferik sinirlerin etkilenmesinden de kaynaklanabilir.
Özellikle iki ayakta simetrik başlayan, zaman içinde yukarı doğru ilerleyen uyuşma ve yanma yakınmalarında polinöropati gibi nedenler de araştırılabilir.
Bu nedenle ayağın hangi bölümünün uyuştuğu önemlidir ancak tek başına tanı koydurmaz.
Bacakta Karıncalanma ile Uyuşma Aynı Şey midir?
Tam olarak değil.
Karıncalanma, sinirin tahriş edilmesi veya geçici olarak etkilenmesi sırasında ortaya çıkabilen anormal bir duyudur.
Uyuşma ise hastanın bir bölgede duyunun azaldığını veya kaybolduğunu hissetmesidir.
Sinir basısında her ikisi birlikte olabilir.
Bir hasta başlangıçta yalnızca elektriklenme ve karıncalanma hissederken ilerleyen süreçte aynı bölgede daha belirgin duyu kaybı tarif edebilir.
Bu nedenle özellikle giderek artan ve kalıcı hale gelen duyu değişiklikleri değerlendirilmelidir.
Oturunca Bacakta Uyuşma Neden Olur?
Uzun süre aynı pozisyonda oturmak geçici olarak sinire baskı yapabilir.
Hemen herkes zaman zaman bacağının “uyuduğunu” hissedebilir. Pozisyon değiştirildiğinde birkaç dakika içinde normale dönen bu tür geçici uyuşmalar çoğu zaman ciddi bir hastalığı göstermez.
Ancak:
- Her oturuşta tekrarlayan,
- Uzun süre devam eden,
- Ayağa kadar yayılan,
- Bel veya kalça ağrısının eşlik ettiği,
- Belirli pozisyonlarda sürekli ortaya çıkan
uyuşmaların altında sinir kökü veya periferik sinir etkilenmesi bulunabilir.
Siyatik yakınmaları bazı hastalarda uzun süre oturmayla belirginleşebilir.
Özellikle masa başında çalışan kişilerde uyuşmanın yalnızca otururken ortaya çıkması “kesin bel fıtığı” anlamına gelmez. Kalça ve bacak bölgesindeki sinirlerin pozisyona bağlı etkilenmesi de değerlendirilmelidir.
Gece veya Yatarken Bacakta Uyuşma Neden Olur?
Bacakta uyuşmanın özellikle gece ortaya çıkması da tek başına belirli bir hastalığı göstermez.
Yatma pozisyonu bazı sinirler üzerinde basınç oluşturabilir. Ancak kişinin uykusunu bölen, sürekli tekrarlayan veya pozisyon değişikliğine rağmen geçmeyen uyuşmalar değerlendirilmelidir.
Gece uyuşmasına:
- Bacak ağrısı,
- Yanma,
- Güçsüzlük,
- Yürüme bozukluğu,
- Ayakta belirgin his kaybı
eşlik ediyorsa altında yatan nedenin araştırılması gerekir.
Burada önemli olan yalnızca “gece oluyor” bilgisi değil, uyuşmanın dağılımı ve diğer nörolojik bulgularla ilişkisidir.
Yürürken Bacakta Uyuşma Neden Olur?
Yürümekle başlayan bacak uyuşması, özellikle ileri yaş grubunda önemli bir ipucu olabilir.
Bel omurilik kanalının daraldığı lomber spinal stenozda hasta başlangıçta rahat yürüyebilir ancak belirli bir mesafeden sonra:
- Bacaklarda uyuşma,
- Ağrı,
- Ağırlık hissi,
- Kramp,
- Güçsüzlük
hissedebilir.
Dinlenmek, oturmak veya öne doğru eğilmek yakınmaları azaltabilir.
Bu tablo bel fıtığından farklı bir mekanizmayla ortaya çıkabilir.
Ancak yürümekle gelişen bacak ağrısı veya uyuşması yalnızca omurgadan kaynaklanmaz. Damar dolaşımıyla ilgili sorunlar da yürümekle bacak şikâyetlerine neden olabileceği için ayrım önemlidir.
Bu nedenle “yürüyünce bacağım uyuşuyor” şikâyetinde yalnızca MR görüntüsüne değil, hastanın yürüyüş mesafesine, ağrının karakterine ve muayene bulgularına da bakılır.
Bacak Uyuşmasının Belden Geldiği Nasıl Anlaşılır?
Bacakta uyuşmanın bel omurgasındaki sinirlerden kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamanın en önemli adımı nörolojik muayenedir.
Muayenede:
- Uyuşmanın dağılımı,
- Kas gücü,
- Refleksler,
- Dokunma duyusu,
- Ağrı duyusu,
- Ayağın ve parmakların hareketleri,
- Topuk ve parmak ucunda yürüme,
- Siniri geren bazı muayene manevraları
değerlendirilebilir.
Bel fıtığına bağlı sinir basısında şikâyetlerin ve muayene bulgularının belirli bir sinir köküyle uyum göstermesi beklenir.
Örneğin hastanın tarif ettiği uyuşma, kas gücü değişikliği ve MR’da görülen sinir basısı aynı anatomik bölgeyi işaret ediyorsa görüntüleme bulgusunun klinik önemi artar.
Ancak yalnızca MR’da disk çıkıntısı görülmesi, bacakta uyuşmanın mutlaka o diskten kaynaklandığını göstermez.
Periferik Sinir Sıkışması ile Bel Fıtığı Nasıl Ayırt Edilir?
Sinirler bel omurgasından çıktıktan sonra kalça, bacak ve ayak boyunca yol almaya devam eder.
Bu nedenle sinir yalnızca belde değil, daha aşağıdaki anatomik bölgelerde de sıkışabilir.
Periferik sinir sıkışmalarında uyuşma çoğu zaman belirli bir sinirin dağılım alanıyla sınırlı olabilir. Bel kaynaklı radikülopatide ise ağrı ve uyuşma bel veya kalçadan başlayarak daha uzun bir hat boyunca bacağa yayılabilir.
Ancak her hasta bu klasik şekilde başvurmaz.
Ayrım için:
- Şikâyetin başladığı yer,
- Uyuşmanın yayılımı,
- Bel ağrısı bulunup bulunmadığı,
- Kas gücü,
- Refleksler,
- Muayene bulguları
birlikte değerlendirilir.
Gerekli görülürse MR veya EMG gibi yardımcı incelemelerden yararlanılabilir.
Bacakta Uyuşma İçin MR Ne Zaman Çekilir?
Her bacak uyuşmasında hemen MR çekilmesi gerekmez.
Öncelikle hastanın öyküsü ve nörolojik muayenesi değerlendirilir.
MR özellikle:
- Sinir kökü basısından şüphelenildiğinde,
- Uyuşmaya belirgin kas gücü kaybı eşlik ettiğinde,
- Şikâyetler uzun süre devam ettiğinde,
- Belirtiler giderek ilerlediğinde,
- Cerrahi veya girişimsel bir tedavi düşünülüyorsa
önem kazanabilir.
Bel MR’ı diskleri, omurilik kanalını ve sinir kökleri çevresindeki anatomik yapıları ayrıntılı biçimde değerlendirmeye yardımcı olur.
Bununla birlikte komplikasyonsuz yeni başlayan birçok bel fıtığı/radikülopati tablosunda rutin olarak hemen görüntüleme yapılması önerilmez; ilerleyici nörolojik kayıp veya başka alarm bulgularında yaklaşım değişir.
Bacakta Uyuşma İçin EMG Ne Zaman Gerekir?
EMG, sinir ve kasların elektriksel işlevini değerlendirmek amacıyla kullanılan bir testtir.
Özellikle şu sorunun yanıtı net değilse yardımcı olabilir:
“Sorun belden çıkan sinir kökünde mi, yoksa bacağın daha aşağısındaki periferik sinirde mi?”
MR anatomik yapıyı gösterirken EMG sinirin fonksiyonuna ilişkin bilgi sağlayabilir.
Bu nedenle MR ve EMG birbirinin alternatifi değildir.
Bir hastada yalnızca MR gerekebilir, başka bir hastada EMG daha yararlı olabilir; bazı durumlarda ise her iki inceleme birlikte değerlendirilir.
Hangi testin gerekli olduğuna hastanın şikâyet ve muayene bulgularına göre karar verilir.
MR'da Fıtık Varsa Bacak Uyuşmasının Nedeni Kesin Fıtık mıdır?
Hayır.
Bu ayrım önemlidir.
Bel MR’ında disk dejenerasyonu veya disk çıkıntısı görülmesi oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak görüntüleme bulgusunun hastanın şikâyetini açıklayıp açıklamadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Örneğin hastanın sağ bacağında belirli bir sinir dağılımına uyan uyuşma varken MR’daki basının da aynı taraftaki ilgili siniri etkilemesi klinik olarak anlamlıdır.
Buna karşılık MR’daki bir disk çıkıntısı hastanın yakınmalarıyla anatomik olarak uyuşmuyorsa başka nedenlerin araştırılması gerekebilir.
Bu nedenle tedavi planı yalnızca MR raporundaki “fıtık” kelimesine göre yapılmaz.
Hasta öyküsü + nörolojik muayene + görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilir.
Bacakta Uyuşmaya Güç Kaybı Eşlik Etmesi Neden Önemlidir?
Uyuşma duyusal bir belirtidir.
Kas gücü kaybı ise sinirin hareketi sağlayan motor liflerinin de etkilenmiş olabileceğini gösterebilir.
Hasta:
- Ayağını yukarı kaldırmakta zorlanıyorsa,
- Yürürken ayağı yere takılıyorsa,
- Topuğunda yürüyemiyorsa,
- Parmak ucuna kalkamıyorsa,
- Merdiven çıkarken bir bacağında belirgin güçsüzlük hissediyorsa
motor sinir fonksiyonunun değerlendirilmesi gerekir.
Bel fıtığında ilerleyici nörolojik kayıp, özellikle güçsüzlük, yalnızca ağrı bulunmasına göre daha önemli bir bulgudur. AANS de belirgin veya ilerleyen bacak güçsüzlüğü ve uyuşmayı erken değerlendirme gerektiren bulgular arasında belirtmektedir.
Bu nedenle bacakta uyuşmanın yanında yeni başlayan veya giderek artan güç kaybı varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Bacakta Uyuşma Ne Zaman Tehlikelidir?
Bacakta uyuşmanın çoğu nedeni acil değildir.
Ancak bazı belirtiler uyuşmaya eşlik ediyorsa hızlı veya acil değerlendirme gerekebilir.
Özellikle:
- Ani gelişen belirgin bacak güçsüzlüğü
- Ayağın hareket ettirilememesi
- Hızla ilerleyen nörolojik kayıp
- İki bacakta yeni ve ciddi güçsüzlük
- İdrar yapamama
- İdrar veya büyük abdest kontrolünün kaybolması
- Genital veya makat çevresinde yeni başlayan uyuşma
önemli alarm bulgularıdır.
Genital ve makat çevresinde uyuşma ile idrar veya bağırsak fonksiyonlarında değişiklik birlikte ortaya çıktığında kauda equina sendromu gibi ciddi bir sinir basısı tablosu araştırılmalıdır. Bu durumda rutin poliklinik randevusunun beklenmemesi ve acil tıbbi değerlendirme yapılması gerekir.
Ani Başlayan Bacak Uyuşması Her Zaman Bel Fıtığı mıdır?
Hayır.
Özellikle hiçbir belirti yokken aniden başlayan ve bütün bacağı etkileyen uyuşma farklı nedenlerle ilişkili olabilir.
Uyuşmaya:
- Yüz veya kolda güçsüzlük,
- Konuşma bozukluğu,
- Bilinç değişikliği,
- Denge kaybı,
- Ani şiddetli baş ağrısı
eşlik ediyorsa yalnızca bel fıtığı düşünülmemelidir ve acil değerlendirme gerekir. Ani başlayan uyuşmanın güçsüzlük, konuşma bozukluğu veya başka nörolojik belirtilerle birlikte olması acil sağlık değerlendirmesi gerektirebilir.
Dolayısıyla uyuşmanın yavaş yavaş mı geliştiği yoksa aniden mi başladığı doktor için önemli bir bilgidir.
Bacakta Uyuşma Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Birkaç dakika aynı pozisyonda kalmanın ardından ortaya çıkıp pozisyon değiştirince tamamen geçen uyuşmalar çoğu zaman ciddi değildir.
Ancak şu durumlarda değerlendirme yapılması uygun olur:
- Uyuşma sürekli hale geldiyse
- Sık sık tekrarlıyorsa
- Günler veya haftalar boyunca devam ediyorsa
- Zamanla artıyorsa
- Belden bacağa yayılan ağrı eşlik ediyorsa
- Ayakta veya parmaklarda belirgin his kaybı varsa
- Yürümeyi etkiliyorsa
- Tek veya iki bacakta güç kaybı gelişiyorsa
- Nedeni açıklanamıyorsa
Kalıcı veya ilerleyici uyuşma, karıncalanma ve güçsüzlük gibi nörolojik belirtiler değerlendirilmesi gereken bulgulardır.
Özellikle güç kaybı, idrar-gaita kontrol değişikliği veya genital bölgede uyuşmanın eşlik ettiği durumlarda değerlendirme daha acildir.
Bacakta Uyuşma Nasıl Tedavi Edilir?
Bacakta uyuşmanın tek bir tedavisi yoktur çünkü uyuşma bir hastalık değil, belirtidir.
Tedavi altta yatan nedene göre belirlenir.
Örneğin bel fıtığına bağlı sinir kökü basısında hastaların önemli bir bölümünde cerrahi gerekmeyebilir ve şikâyetler zaman içerisinde konservatif tedaviyle gerileyebilir. AANS, disk fıtığına bağlı siyatik/radikülopati belirtilerinin yaklaşık 10 hastanın 9’unda zaman içinde düzelebileceğini belirtmektedir.
Ancak uyuşmanın nedeni periferik nöropati, lokal sinir sıkışması veya başka bir hastalıksa tedavi yaklaşımı farklı olacaktır.
Bu nedenle yalnızca “uyuşmayı geçirmek” yerine öncelikle uyuşmanın nedenini belirlemek gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Bacakta uyuşma bel fıtığından olabilir mi?
Evet. Bel fıtığının bacağa giden bir sinir köküne baskı yapması durumunda bacakta uyuşma, karıncalanma, yanma, ağrı ve bazı hastalarda kas gücü kaybı görülebilir. Ancak her bacak uyuşmasının nedeni bel fıtığı değildir.
Tek bacakta uyuşma neden olur?
Tek bacakta uyuşma, bel fıtığına bağlı sinir kökü basısı veya bacağın daha aşağı bölümündeki periferik sinirlerin etkilenmesi gibi nedenlerle ortaya çıkabilir. Uyuşmanın hangi bölgede olduğu ve eşlik eden diğer belirtiler, nedeni ayırt etmede önemlidir.
İki bacakta uyuşma neden olur?
İki taraflı uyuşma; belde kanal daralması, birden fazla sinir kökünün etkilenmesi, periferik nöropati veya bazı metabolik ve nörolojik hastalıklarla ilişkili olabilir. Özellikle iki ayakta simetrik başlayan uyuşmalarda bel dışındaki nedenler de değerlendirilmelidir.
Ayakta uyuşma bel fıtığı belirtisi midir?
Olabilir. Beldeki bir sinir kökünün bası altında kalması ayak ve parmaklara kadar uzanan uyuşmaya neden olabilir. Ancak periferik sinir hastalıkları da ayakta uyuşmaya yol açabildiğinden yalnızca uyuşmanın yerine bakılarak tanı konulamaz.
Bacakta uyuşma için MR mı EMG mi çekilir?
Bu, şüphelenilen nedene bağlıdır. MR omurganın anatomik yapısını, diskleri ve olası sinir basısını gösterir. EMG ise sinir ve kasların fonksiyonu hakkında bilgi sağlayabilir. Her hastada iki testin de yapılması gerekmez.
Bacakta uyuşma ne zaman acildir?
Uyuşmaya yeni veya ilerleyen kas gücü kaybı, idrar-gaita kontrolünde bozulma, genital veya makat çevresinde his kaybı ya da iki bacakta hızla gelişen nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
Bacakta uyuşma kendi kendine geçer mi?
Pozisyona bağlı kısa süreli uyuşmalar pozisyon değiştirildiğinde kendiliğinden geçebilir. Sinir basısına bağlı uyuşmalar da bazı hastalarda zaman içinde azalabilir. Ancak sürekli, giderek artan veya güç kaybının eşlik ettiği uyuşmaların nedeni değerlendirilmelidir.
